Evrendeki Bilinen En Uzak Nesne

Evrendeki Bilinen En Uzak Nesne

Merkezdeki kırmızı nokta GRB-090423'ü gösteriyor.

Gökbilimciler Ulusal Bilim Vakfı Radyo Teleskobunu kullanarak (VLA) çok uzaklardaki nesneler hakkında ve dolayısıyla da evrenin oluşumu hakkında bilgi sahibi oluyorlar. Gama ışını parlaması (GRB) olarak bilinen olay aslında devasa bir yıldız patlamasıdır.

23 Nisan'da Dünya'dan 13 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir patlamayı NASA'nın Swift uydusu saptamıştı. Bu uzayda bilinen en uzak nokta olarak kayıtlara geçti. Çünkü söz konusu patlamayı oluşturan nesne evren henüz 630 milyon yıl yaşındayken oluşmuş. Bu da evrenin şu anki yaşının dörtte biri zamanına denk geliyor.

Ulusal Radyo Gözlemevi'nden Dale Frail: "Bu patlama ile evrenin erken dönemine ilişkin kanıtlar elde ediliyor ve o zamandan bu zamana evrenin yapısında köklü değişiklikler olduğu ortaya çıkıyor. Geçmiş dönemde oluşan yıldız ve ilk gökadalarla başlayan değişimler devam ediyor. Görülen patlama eski bir nesnenin patlamasıdır " diyor.

VLA-Çok Büyük Anten Dizisi

Tüm dünyadaki gökbilimciler GRB-090423 (GRB, gama ışını patlamasıdır. Yandaki rakamlar ise patlamanın keşfedildiği tarihi yıl/ay/gün olarak belirler) keşfedildiğinden bu yana verileri incelemekle uğraşıyorlar. VLA, ilk günkü keşfin ardından geçen birinci haftanın sonunda nesneden gelen radyo dalgalarını kaydetti. Ancak bu kayıtlardan iki ay sonra nesne birden gözden kayboldu.

Bilim insanları patlamanın yüksek enerji içerdiğini ve küresel boyutta bir patlama yapan orta boy bir yıldızın çevresini saran ve genişleyen homojen ince bir gazın oluştuğunu belirledi.

Gökbilimcilere göre evrenin ilk zamanlarında oluşan yıldızlar günümüz yıldızlarından daha farkıydı. Daha parlak, daha büyük ve daha sıcaktılar. Bu bilgiyi test etmek için ancak GRB-090423 gibi çok uzaklardaki parlamalarla gerçekleşebiliyor.

2012'de tamamlanması planlanan ALMA (Atacama Büyük Milimetrik ve Milimetre altı Anten dizisi) ve ELMA (Genişletilmiş Çok Büyük Anten dizisi) ile bu tür patlamalar daha yoğun bir şekilde incelenebilecek.

Kaynak: Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi
Devamı...>>

Lyman Alfa Damlaları:Galaksilerin Yaşlandığı Kozmik Damlalar

Lyman Alfa Damlaları:Galaksilerin Yaşlandığı Kozmik Damlalar

Chandra ile evrenin ilk döneminde yerleşen hidojen gazındaki örnek damlalarda kütlece büyük kara deliklerin büyümeleri sırasında bulundu. Bu karadeliklerde ve patlamalarda yıldızlar oluşmaktadır ve bunlar damlaların ısınmasına ve ışımasına sebep olmaktadır. Bu durum galaksi ve kara deliklerin hızlı büyümelerini durdurmaya başladıkları evreyi yani"yaşlanmalarını" göstermektedir.

NASA Chandra X-ışın Gözlemevinde 29 dev damlanın ayrıntılı incelenmesi sonucu belirlendi.
Bu gizemli damlalara yaydığı ışıktan dolayı "Lyman-alfa damlaları " denmektedir,bunlar yüz binlerce ışık yılı uzaktadır ve evren sadece 2 milyar yıl veya yaklaşık bunun %15 'i kadar yaşından beri görülmektedir.

Damladan gelen ışıma ; Lyman-alfa

optik görüntü (sarı renkli) National Astronomy Observatory, Japon Subaru Teleskop ile

optik görüntü (beyaz), Hubble Uzay Teleskop ile

kızılötesi görüntü (kırmızı), Spitzer Uzay Teleskop ile gözlemlendi.

Nihayet Chandra X-ışın Gözlemevi ile (mavi) olarak galaksi merkezinde büyüyen dev karadelik varlığını ispatlamaktadır. Zaten bu damlaların bu kadar parlaması için galaksi merkezinde yeterince ısı var.

Buna benzer aktivite 4 kara delikte ve süper kütleli karadeliklerde görülmektedir ayrıca bunları galaksi merkezinde 3 parlak süpernova ile karşılaştırmak mümkün ve benzer patlamalara örnek resimler bağlantıdan bakılabilir (a companion illustration)

Damlalar galaksi ve karadeliklerin büyümelerini durdukları ilk veya ikinci evreyi göstermektedir buna"geri besleme" denmektedir.

Devamı...>>

Denizli Nalan Kaynak Anadolu Lisesi Gözlemevi Açıldı

Denizli Nalan Kaynak Anadolu Lisesi Gözlemevi Açıldı

Dünya Astronomi Yılı nedeniyle dünyada olduğu gibi ülkemizde de çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Geçtiğimiz hafta sonu bu etkinliklerden en önemlilerinden biri gerçekleşti: Denizli Kaynak Anadolu Lisesi Gözlemevi Açılışı.

Bir gözlemevi kurarak insanların bundan yararlanmasını ve gökyüzüne başka gözle bakmalarını sağlamak gökbilim için çok önemlidir. Bu sayede gökyüzüne teleskopla bakan ve gök cisimlerini yazılı veya görsel basın dışında kendi gözleriyle görme olanağı sağlanır. Herkes teleskop alamayabilir. Ama bu tür merkezlere başvurarak veya gözlem şenliklerine katılarak gökyüzünün eşsiz güzelliğine tanık olabilir.

İşte bu önemli konuda Denizli artık bir gözlemevine kavuştu. Hem de bir devlet okuluyla. Ülkemizde sanırım ilk defa bir devlet okulu şehirdeki kurumların imkanlarından da yararlanarak, onları bir amaç için bir araya getirerek gözlemevini oluşturdu. Gözlemevi açılışı aynı zamanda sempozyumu da beraberinde getirdi. Ülkemizin çeşitli illerinden gelen 60 kadar gökbilim meraklısı öğretmene gökbilimnle ilgili temel bilgişler verildi. Kimler mi verdi: İstanbul Kültür Üniversitesi (İKÜ) Rektörü Prof. Dursun Koçer, yine İKÜ'den Prof. Zeki Aslan, Ankara Üniversitesi Astronomi Bölüm Başkanı Prof. İ. Ethem Derman, Ege Üniversitesi'nden Prof. Zeynel Tunca (aynı zamanda TAD Genel Sekreteri) ve Prof. Serdar Evren, TÜBİTAK Gözlemevi'nden Doç.Dr. Tansel Ak, 19 Mayıs Üniversitesi'nden Prof.Dr. Hüseyin Kalkan, Amatör Gökbilimciler Uğur İkizler ve Tunç Tezel.

Denizli artık bir gözlemevine sahip. Gönül ister ki bu güzellik diğer illere de yayılsın ve her ilimizde en az bir okulumuzda veya bir kurumumuzda halkın da yararlanabileceği bir gözlemevi oluşturulsun. Bu dileğimizin yapılamaz olmadığını insanlar ve kurumlar bir araya geldiklerinde zor görülen işlerin dahi yapılabileceğini gözteren Denizli Nalan Kaynak Anadolu Lisesi öğretmen, öğrenci ve idarecilerine (başta bu ivmeyi sağlayan Tahsin Demirci öğretmenimize), sonra da gözlemevinin kurulmasına ön ayak olan Nalan Kaynak Hanımefendi ve eşine, Miili eğitim Müdürlüğü'ne, Denizli Valiliği'ne Gök Bilgi adına teşekkür ederiz.

Pamukkale gezisinden bir an.	Gözlemevi teleskobu
	Astronomi Öğretiminde karşılaşılan zorluklar paneli. Konuşmacılar soldan sağa: Neşever Baltacı, Mert Koçer, Prof.Dr. Zeynel Tunca, ben, Ümran Yılmaz
	Soldan sağa:Prof.Dr. Ethem Derman, Prof.Dr. Zeki Aslan, Prof.Dr.Dursun Koçer, Prof.Dr. Hüseyin Kalkan

Uğur İkizler'den sempozyum görüntüleri:
Pamukkale'den Denizli	Pamukkale'deyiz.
Ethem Hocamız "Portakal Modeli"ni anlatıyor.	Neşever Hocamızın öğrencileriyle yaptığı teleskobu Zeynel Hocamız test ediyor.
Bu sefer teleskobu ben sabitlemeye çalışıyorum.	Sempozyumun sürprizi
Zeki Hocamız Işık Kirliliğini anlatıyor.	Teşekkürler

Açılış haberi için: Denizli Valiliği

Devamı...>>