Evrendeki Bilinen En Uzak Nesne

Evrendeki Bilinen En Uzak Nesne

Merkezdeki kırmızı nokta GRB-090423'ü gösteriyor.

Gökbilimciler Ulusal Bilim Vakfı Radyo Teleskobunu kullanarak (VLA) çok uzaklardaki nesneler hakkında ve dolayısıyla da evrenin oluşumu hakkında bilgi sahibi oluyorlar. Gama ışını parlaması (GRB) olarak bilinen olay aslında devasa bir yıldız patlamasıdır.

23 Nisan'da Dünya'dan 13 milyar ışık yılı uzaklıktaki bir patlamayı NASA'nın Swift uydusu saptamıştı. Bu uzayda bilinen en uzak nokta olarak kayıtlara geçti. Çünkü söz konusu patlamayı oluşturan nesne evren henüz 630 milyon yıl yaşındayken oluşmuş. Bu da evrenin şu anki yaşının dörtte biri zamanına denk geliyor.

Ulusal Radyo Gözlemevi'nden Dale Frail: "Bu patlama ile evrenin erken dönemine ilişkin kanıtlar elde ediliyor ve o zamandan bu zamana evrenin yapısında köklü değişiklikler olduğu ortaya çıkıyor. Geçmiş dönemde oluşan yıldız ve ilk gökadalarla başlayan değişimler devam ediyor. Görülen patlama eski bir nesnenin patlamasıdır " diyor.

VLA-Çok Büyük Anten Dizisi

Tüm dünyadaki gökbilimciler GRB-090423 (GRB, gama ışını patlamasıdır. Yandaki rakamlar ise patlamanın keşfedildiği tarihi yıl/ay/gün olarak belirler) keşfedildiğinden bu yana verileri incelemekle uğraşıyorlar. VLA, ilk günkü keşfin ardından geçen birinci haftanın sonunda nesneden gelen radyo dalgalarını kaydetti. Ancak bu kayıtlardan iki ay sonra nesne birden gözden kayboldu.

Bilim insanları patlamanın yüksek enerji içerdiğini ve küresel boyutta bir patlama yapan orta boy bir yıldızın çevresini saran ve genişleyen homojen ince bir gazın oluştuğunu belirledi.

Gökbilimcilere göre evrenin ilk zamanlarında oluşan yıldızlar günümüz yıldızlarından daha farkıydı. Daha parlak, daha büyük ve daha sıcaktılar. Bu bilgiyi test etmek için ancak GRB-090423 gibi çok uzaklardaki parlamalarla gerçekleşebiliyor.

2012'de tamamlanması planlanan ALMA (Atacama Büyük Milimetrik ve Milimetre altı Anten dizisi) ve ELMA (Genişletilmiş Çok Büyük Anten dizisi) ile bu tür patlamalar daha yoğun bir şekilde incelenebilecek.

Kaynak: Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi
Devamı...>>

Avcı Göktaşı Yağmuru Bugün

Avcı Göktaşı Yağmuru Bugün

Bugün gece Avcı (Orion) Takımyıldızı'nın doğuşuyla birlikte göktaşı yağmuru da başlayacak. Dünya bir süredir Halley Kuyrukluyıldızının kalıntılarını bıraktığı bölgenin içinde bulunuyordu ve bugün bu bölgenin en yoğun olduğu alandan geçecek. Bölgeden geçerken saatte 20 dolayında göktaşı dünya atmosferinde yanarak "yıldız kayması" görünmesini sağlayacak. Havanın açık olduğu yerlerde bir miktar uykusuzluğa değer. Göktaşı yağmuru gece 23:00'dan sonra doğu ufku üğzerinden doğacak olan Avcı Takımyıldızı ile başlayacak ve Güneş doğana kadar güzel bir gökyüzü keyfi verecektir.

Halley kuyrukluyıldızının kalıntıları dünya atmosferine saatte 200 bin km dolayındaki bir hızla çarpacak. Avcı Göktaşı yağmuru yılın seyre değer en iyi göktaşı yağmurları arasında gösteriliyor. Aşağıdaki şemada Orion takımyıldızının hemen üstünde sarı ile yazılı Radiant, yağmurun merkezini göstermekte.


Devamı...>>

Herschel'den Bir Bölgenin Detaylı Görüntüsü

Herschel'den Bir Bölgenin Detaylı Görüntüsü

Herschel’in performansını ölçmek için yapılan testler sonucunda Samanyolu’nun bir bölgesinin daha önce görülmemiş detayları ortaya çıkarıldı. SPIRE/PACS fotometreleriyle gökada merkezine 60 derece yakınlıktaki bir alanda 2x2 derecelik alan içindeki takımyıldızların görüntüsü alındı. Bölgede görüş alanı içinde yoğun molekül bulutları göze çarpıyor. Daha önceki kızılötesi araçlarından farklı olarak Herschel, SPIRE ve PACS araçlarıyla alandaki yeni yıldız oluşumları da bulunabiliyor. Ortaya çıkan görüntülerle, gökada düzlemindeki soğuk yapının önceden bilinemez ölçüde son derece zengin molekülleri barındırdığı görülüyor.

Aşağıda, sağdaki görüntü PACS ve soldaki görüntü SPIRE aracı ile alınmıştır. (Fotoğraflar: ESA/Herschel)

Yıldızlararası ortamdaki moleküller yoğunlaşarak yeni yıldızlar oluşturma eğilimine girmiş gibi görünmektedir. Gözlemler ile bu soğuk yapının içeriği, sıcaklığı, kütlesi gibi değerler ile yeni bir yıldız oluşturmak için çöken bir yapının olup olmadığı bulunabilecek. Herschel ile gökbilimciler yıldız oluşumları, Samanyolu ve yakın gökadalardaki yıldızlararası ortamdaki madde hakkında bilgi edinebilecekler.
Herschel, gelişmiş fotometresi, görüntüleme ve geniş bir alanı haritalayabilen tayf ölçeriyle çok yönlü bir gözlemevi gibidir. SPIRE/PACS paralel modu, Herschel’in en güçlü ve etkili gözlemsel araçlarından biridir. SPIRE ve PACS kameraları uzayı, aynı anda düzenli olarak taramaktadır. Herschel’in ömrünü uzatan helyum soğutucusu sayesinde de teleskop farklı araçlarını kullanarak farklı dalga boylarında aynı bölgeyi inceleyebilmektedir.

Kaynak: ESA-Herschel

Devamı...>>

Haumea’da Organik Bileşik Kuşkusu

Haumea’da Organik Bileşik Kuşkusu

Cüce gezegen Haumea’da çeşitli mineraller ve organik bileşik varlığı tespit edildi. Haumea çok küçük olduğundan ancak büyük teleskoplarla yolladığı ışığa bakılarak inceleme yapılabildi. Cüce gezegenin dönerken ışığındaki değişiklikler ölçüldü. Küçük ancak düzenli olarak kızılötesi dalga boyunda mavi ışığın göründüğü belirlendi. Bu karanlık nokta gökcisminin aldığı bir darbeden de görülebileceği biliniyor. Haumea Neptün’ün ötesindeki Kuiper Kuşağı’nda yer alıyor ve buzdan bir cüce gezegen. Bölgede bilinen Eris, Plüton ve Makemake'den sonraki dördüncü cüce gezegen.

Alınan ışık eğrilerinde iki farklı maksimum olduğunu belirleyen Belfast Üniversitesi’nden Dr. Pedro Lacerda bunun yüzeyde farklı bir bölgeyi gösterdiğini düşünüyor.

Eğrideki değişimi açıklayan yorumlardan biri de bu bölgenin mineral ve organik bileşikleri içerdiğiyle ilgilidir. Haumea’nın şaşırtan bir başka özelliği de dolanım süresidir. Haumea 3,9 saatlik dolanım süresiyle bu alanda bir rekorun sahibi. Ancak bu dönme hızı cismin yapısını bozmuş ve dairesel yapıdan eliptik bir yapıda olmasını sağlamıştır. Haumea 1000 km, 1600 km ve 2000 km’lik ebatlarıyla küresel bir yapıda değildir. Haumea’nın milyonlarca yıl önce aldığı bir darbe nedeniyle bu bölgeye geldiği düşünülüyor. Dönüş hızı ve şekli nedeniyle Haumea, Güneş ışığını da değişik parlaklılarda yansıtır. Yoğunluğu suyun yoğunluğunun 2,5 katıdır.

Elde edilen yeni bilgiler ve bu bilgilere karşı yapılan yorumların doğrulanması için 2010 yılını bekleyeceğiz. 2010 yılında ESA’nın Güney Amerika Birimi olan ESO yeni büyük bir teleskobu kullanıma açacak. Ancak o tarihten sonra cüce gezegenin yüzeyindeki kimyasal yapı hakkında net fikir elde edinilecek.

Kaynak: Universe Today

Devamı...>>

16 Yeni Ötegezegen

16 Yeni Ötegezegen

Son birkaç gün içerisinde 16 yeni ötegezegen keşfi haberi geldi. Şu anda Samanyolu içerisinde bildiğimiz 373 gezegen ve gezegen sahibi olan 315 yıldız bulunuyor. Bu sayılar şimdilik. Her geçen gün sayı artıyor. Gelelim bulunan gezegenlerin genel özelliklerine...

Bulunan 16 ötegezegenden en büyük kütleli olanı 15.5 Jüpiter kütleli (HD 149382-b) ve en küçük kütleli olanı ise 0.08 Jüpiter kütlesinde (HD 179079 b). Yıldızlarına olan uzaklıklarına göre de en yakın olanı 0.042 AB (WASP 16 b), en uzak olanı ise 3.6 AB (HD 87883 b) kadar uzaklıktaki yörüngelerde dolanıyorlar.

Gezegenlerden yalnız bir tanesi yaşamsal bölgede dolanıyor gibi görünüyor. (MOA-2008-BLG-310-L) Ama gezegende yaşamın olabileceğini söylemek için bile henüz çok erken. İlerleyen zamanlarda eminim gökbilimciler bu gezegenlere ilişkin detayları önümüze sereceklerdir. Bunun dışındaki gezegenler ya yıldızına çok yakın ya da yaşamsal alanın dışında bulunuyor.

Gezegenler:

WASP-16 b: Güneş benzeri bir yıldız olan WASP-16'nın çevresinde dolanan bir gezegen keşfedildi. Gezegen en az 0,85 Jüpiter kütleli ve Jüpiter'le aynı yarıçapta. Bu da gezegenin yoğunluğunun Jüpiter'den daha az olduğu anlamına geliyor. Gezegen yıldızından 0,042 AB (1 AB=150 milyon km, Güneş-Dünya uzaklığı) kadar uzaklıkta yörüngesinde bir turunu 3.12 günde tamamlayacak şekilde dolanıyor. Bu uzaklık Merkür-Güneş uzaklığından daha yakın bir nokta. Gezegen yıldızına neredeyse değiyor diyebiliriz. Böyle bir gezegende yaşamdan bahsetmek mümkün mü onu okurlara bırakıyorum...

HD 149382-b:Bizden 240 ışık yılı uzaklıktaki HD 149382 yıldızı bir mavi dev. Yıldızın kütlesi 0.41 Güneş kütlesinde. Yüzey sıcaklığı 35 bin K derece (K:Kelvin). Gezegeni ise oldukça büyük: en az 15.5 Jüpiter kütleli. Gezegen yıldızı çevresinde 2.3 günde dolanımını tamamlıyor.

MOA-2008-BLG-310-L b: Bizden 19500 ışık yılı uzaklıktaki Güneş benzeri yıldıza ait bulunan ilk gezegen. Jüpiter kütlesinin dörtte biri kadar kütleli olan gezegen yıldızına 1.25 AB kadar uzaklıkta bulunuyor. Gezegen mercek etkisi ile keşfedildi. Gezegen yıldızın yaşam bölgesi sınırları içerisinde yer alıyor. Gezegende yaşam olup olmadığıyla ilgili birşey söylemek için henüz çok erken.

HD 204313 b: Bizden 154 ışık yılı uzaklıktaki Güneş benzeri HD 204313 yıldızının çevresinde dolanan bir gezegen keşfedildi. Yıldızından 3 AB kadar uzaklıkta olan gezegen bir dolanımını 1930 günde tamamlıyor. Gezegen Şili'deki La Silla Gözlemevi'nin 1.2-m Euler teleskobuyla keşfedildi.

HD 171238 b: K tayf türündeki turuncu yıldız bizden 163 ışık yılı uzalıkta bulunuyor. 2.6 Jüpiter kütleli ve yıldızına 2.54 AB kadar uzaklıkta 1523 günlük yörünge dönemiyle dolanıyor. Gezegen Şili'deki La Silla Gözlemevi'nin 1.2-m Euler teleskobuyla keşfedildi.

HD 147018 b ve c : 140 ışık yılı uzaklıktaki 6 milyar yıl yaşındaki Güneş benzeri yıldızın iki gezegeni bulundu. İlk gezegen b, yıldızına 0.24 AB kadar uzaklıkta olup yıldızı çevresindeki dolanımını 44 günde tamamlıyor.

Diğer gezegen c, 6.56 Jüpiter kütlesinde ve yıldızından 1,92 AB kadar uzakta yer alıyor. Yörünge dönemi 1008 gün.

Her iki gezegende yıldızın yaşamsal alanı dışında yer alıyor. Bu nedenle yaşamın oluşması ve gelişmesi için uygun konumda değiller.

WASP-17 b: F tayf türündeki yıldız 1.2 Güneş kütlesinde ve 1.38 Güneş çapına sahip. Yıldız 3 milyar yıl yaşında. Gelelim gezegenine... Yıldıza ait bulunan ilk ve şimdilik tek gezegen Jüpiter'in yarı kütlesinde ancak çapı Jüpiter çapının 1.74 katı. Yani gezegenin yoğunluğu çok küçük. Suda batmayan gezegenlerden. Yıldızına çok yakın seyrediyor: 0,05 AB. Gezegen Doppler etkisi ile keşfedildi.

HD 32518 b: K tayf türündeki turuncu yıldız bizden 382 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bulunan gezegeni Merkür ile Venüs arasında denk gelecek bir yörüngede dolanıyor. En az 3 Jüpiter kütleli olan gezegen, yıldızın çevresindeki bir turunu 157 günde tamamlıyor.

HD 87883 b: Yine K tipindeki turuncu bir yıldıza ait gezegenin özelliklerini vereceğiz. Yıldız bizden 59 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Yani diğer yıldızlara oranla daha yakınımızda bulunuyor. Gezegeni ilginç bir yörüngeye sahip. Dünya ile Jüpiter'in de ilerisi arasında eliptik bir yörünge çiziyor. 3.6 AB kadar yıldızından uzaklaşabiliyor. 2754 günde dolanımını tamamlıyor. Gezegen 1.78 Jüpiter kütleli.

HD 73534 b: 315 ışık yılı uzağımızdaki Güneş benzeri bir yıldız olan HD 73534 yıldızında bir gezegen keşfedildi. Gezegen 1.15 Jüpiter kütleli ve yıldızından 3.15 AB kadar uzaklıkta yer alınyor. Bu uzaklık Mars-Jüpiter arası bir yörüngeye denk geliyor. Yıldızı çevresindeki bir turunu 1800 günde tamamlıyor.

HD 86264 b: 236 ışık yılı uzaklıktaki F tipinde bir yıldızda gezegen bulundu. Gezegen bir ucu Venüs'te diğer ucu Jüpiter'de olan eliptik yörüngede dolanıyor. Gezegen 7 Jüpiter kütleli bir dev gezegen. Yörünge dönemi 1475 gün. Yıldızından en fazla 2.8 AB kadar uzaklaşabiliyor.

HD 30562 b: HD 30562 yıldızı bizden 86 ışık yılı uzaklıkta yer alan ve Güneş'ten büyük F tipinde bir yıldız. Gezegeni 1.29 Jüpiter kütleli, yıldızından 2.3 AB kadar uzakta ve bir turunu 1157 günde tamamlıyor.

11 UMi-b: 386 ışık yılı uzaklıktaki K tipindeki turuncu bir yıldızda gezegen bulundu. Yıldız Küçükayı Takımyıldızı'nda bulunuyor. Gezegen 10.5 Jüpiter kütleli, yıldızından 1.54 AB kadar uzaklıkta ve bir turunu 516 günde tamamlıyor. Gezegen dopple etkisi yöntemiyle keşfedildi.

HD 148427 b: 183 ışık yılı uzaklıktaki bir başka K tipindeki yıldızda daha gezegen bulundu. Gezegen aşağı yukarı Jüpiter kütlesinde: 0.96 Jüpiter kütleli. Dünya-Güneş uzaklığına denk gelen bir yörüngede dolanımını 331 günde tamamlıyor. Bu bizi hemen heyecanlandırmasın. Çünkü yıldızı Güneş çapının 3 katı kadar daha büyük ve kütlesi ise 1,5 Güneş kütlesi kadar. Yıldızın sıcaklığı Güneş sıcaklığına yakın:5000 K derece. Durum böyle olunca bu yıldızın yaşam alanı biraz daha uzak bir bölgeye den geliyor.

HD 179079 b: 207 ışık yılı uzaklıktaki Güneş benzeri bir yıldızda 0.08 Jüpiter kütleli (25 Dünya kütlesi) bir gezegen bulundu. Gezegen yıldızına oldukça yakın seyrediyor: 0.11 AB. Bu uzaklık Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığından çok daha yakın (Merkür-Güneş uzaklığı 0.387 AB). Gezegen bir turunu 14,5 günde tamamlıyor.

Kaynak: Planet Quest
Türkçesi: Gezegen Avı

Devamı...>>

Planck Işık Toplamaya Başladı

Planck Işık Toplamaya Başladı

Mayıs ayı başında tek roketle uzaya yollanan iki uydudan Planck, göreve başlıyor. Diğer uydu olan Herschel bir süre önce ilk fotoğrafı dünyaya yollamıştı.

ESA(Avrupa Uzay Ajansı) 14 Mayıs 2009'da Ariane 5 roketiyle iki uyduyu uzaya yollamıştı. Herschel uzay teleskobuyla alınan ilk görüntüler gökbilimcileri fazlasıyla memnun ettiği sıralarda Plkanck'da son bir manevra yaparak yörüngesine oturtulmuştu. Şimdi Planck ilk verilerini yollamaya hazırlanıyor.

Planck Uzay Teleskopu ise şimdiye kadar uzaya Büyük Patlamanın izlerini araştırmak için yollanan en hassas uzay aracı olacak. Araç kendi ekseni etrafında dakikada bir tur atacak şekilde tasarlandı. Planck Uzay Aracı ile;
- Mikrodalga arka alan ışınımı ölçümleri
- Hubble sabiti testleri
- Evren oluşum modelleri
deney ve testleri ile bilinmeze bir pencere açılması planlanıyor.

Devamı...>>

Arabacı'daki Çift Yıldıza Dikkat!

Arabacı'daki Çift Yıldıza Dikkat!

Önümüzdeki hafta içinde Amatör Gökbilimcilerin ilgiyle izleyecekleri, notlarını alacakları ve yaklaşık 2 yıl sürecek bir tutulma olayı gerçekleşecek. Bir yıldızın parlaklığı 0,8 kadir değerinde azalacak.

Yıldız, Arabacı (Auriga) Takım Yıldızı'nın parlak Capilla yıldızının yanında yer alan Epsilon Aurigae. Bu yıldızın özelliği belirli dönemlerde parlaklığını gözle görülür ölçüde değiştirmesidir. Aslında Epsilon Aurigae tek değil, bir çift yıldız. A0 tayf türünde ve toz diskinden oluşmuş daha sönük iki yıldızdan oluşuyor. Büyük yıldızın çapı Güneş çapının 100 katı kadar ve kütlesi Güneş kütlesinin yaklaşık 17 katı kadar.
Her 27,1 yılda bir yıldız çiftinin parlaklığı 3,0 ile 3,8 arasında değişim gösteriyor. Sönük yıldız bir toz bulutunun içerisinde yer alıyor. Burada birbirinin çevresinde dolanan iki yıldız olduğu düşünülmekte.



6 Ağustos 2009'da başlayacak olan tutulmada toz bulutu A0 tayf tipindeki ana yıldızı örtecek ve 15 Mayıs 2011'e kadar Epsilon Aurigae'nin parlaklığı 0,8 kadir azalacak.


Konuyla ilgili olarak AAVSO, haberin detayını içeren pdf dosyasına ve hposoft'a göz atabilirsiniz.

Devamı...>>